دانستني ها
بیماری واروآ (Varroasis)
Untitled 2

مشخصات ظاهری انگل

طول کنه واروآ از سرتا انتهای شکم ١.١ میلی متر و پهنای شکم ١.٦ میلی متر است. بنابراین قطر شکم کنه بزرگ تر از طول آن است. کنه نر کوچک تر بوده و کاملاً گرد است. کنه دارای چهار جفت پا بوده و از پشت دارای پوشش کيتينی به رنگ قهوه ای متمايل به قرمز است. کنه نر خاکستری رنگ است. شکم کنه دارای کرک های ريز فراوانی است که با کرک های بدن زنبور عسل درهم آميخته و بر استقرار کنه در بدن زنبور کمک می کند.

زندگی انگل
اين کنه زندگی خود را به طور کلی با زندگی زنبور عسل، هماهنگ کرده و از هرنظر خود را با آن انطباق داده است. توليد مثل آن همراه با توليد مثل زنبور عسل است. طول زندگی آن در تابستان که عمر زنبوران کوتاه تر است، ٢ تا ٣ ماه و در زمستان که عمر زنبوران بيش تر است به ٥ تا ٨ ماه می رسد. کنه از مرحله لاروی و بعد شفيرگی و سپس زنبور بالغ از خون آن ها مکيده موجب ضعف و يا تغيير شکل و مرگ شفيره و يا زنبور بالغ می شود. کنه علاقه زيادی به زنبور نر و تخم ريزی در حجره های آن دارد. دليل آن شايد جثه بزرگ تر لارو و شفيره و خود زنبور نر و هم چنين طولانی بودن دوره لاروی باشد.

توليد مثل انگل
توليد مثل کنه بستگی به تخم ريزی ملکه، يعنی وجود لارو و شفيره در کندو دارد. کنه ماده که قبلاً جفت گيری کرده است، در آخرين ساعاتی که سرپوش حجره حاوی لارو کارگر و يا نر در حال بسته شدن است، وارد حجره شده درون آن تخم ريزی می کند. تعداد تخم ها به طور متوسط ٢ تا ٨ عدد است. تخم ها پس از يک يا دو شبانه روز تبديل به کنه نوزاد می شوند. کنه های نوزاد مرتباً رشد کرده و از همان اوان تولد به لارو يا شفيره زنبور حمله کرده و از خون آن تغذيه می کنند. کنه ها در عرض ٧ تا ٨ روز بالغ می شوند. کنه ماده و نر در داخل حجره جفت گيری می کنند. چنان چه تعداد آن ها در داخل يک حجره زياد باشد موجب مرگ شفيره می شوند ولی چنان چه تعداد آن ها کم باشد موجب ضعف و تغيير شکل زنبور شده و زنبوران ناقص الخلقه متولد می شوند.
زمانی که زنبوران جوان سرپوش حجره را باز کرده و از آن خارج می شوند، کنه های ماده جفت گيری کرده نيز همراه آن ها خارج می شوند ولی کنه های نر پس از جفت گيری می ميرند. کنه های ماده به بدن زنبوران کارگر يا نر می چسبند و بهترين محل برای آن ها لابهلای بندهای زير شکم زنبور است. بدين ترتيب از خون آن ها مکيده موجب ضعف زنبور می شوند. کنه های ماده در فرصت مناسب وارد حجره ديگری که حاوی لارو است شده و به توليدمثل خود ادامه می دهند. بنابراين تکثير کنه ارتباط مستقيمی با تخم ريزی ملکه و وجود نوزاد در داخل کندو دارد و اگر تخم ريزی ملکه برای مدتی قطع شود، مسلماً توليدمثل کنه نيز در آن مدت قطع خواهد شد.

علائم وجود کنه در کندو

از آن جا که کنه به صورت مخفی در کندو زندگی می کند و تکثير می يابد، لذا در سال های اوليه نمی توان آن را به سادگی تشخيص داد و از طرفی درجهی افزايش نسل کنه به طور متوسط ساليانه ١٠ الی ١٥ عدد است، بعد از سومين سال آلودگی تعداد کنه افزايش يافته و خسارات آن نمايان می شود.
علائم وجود کنه در کندو عبارتند از:
١- اغلب زنبوران کارگر بی قرارند و به سرعت راه رفته و بدون دليل بال های خود را به هم می زنند، و در صورت استقرار کنه در مفصل بال ها زنبور قدرت پرواز خود را از دست می دهد.
٢- به دليل تغذيه کنه از خون زنبوران سبب مرگ و مير غيرعادی زنبوران می شوند.
٣- گاهی لارو کنه از حجره خارج شده و به کف کندو می افتد.
٤- زنبوران داخل کندو اغلب ناقص الخلقه و دارای شکل غيرطبيعی هستند.
٥- به علت ضعيف شدن و پايين آمدن قدرت پرواز و جفت گيری زنبوران نر اغلب ملکه های ناقص و يا جفت گيری نکرده در کندو مشاهده می شود.

راه های سرايت و انتشار کنه
١- زنبوردار با بازديدهای روزانه خود از کندوها و انتقال زنبور و شان از يک کندو به کندوی ديگر هم چنين با وسايل کار خود موجب انتقال و سرايت کنه از يک کندو به کندوی ديگر می شود.
٢- زنبوران نر که درفصل بهار فراوانند (و کنه ها نيز علاقه خاصی به آن ها دارند) به راحتی داخل هر کندويی که بخواهند، می شوند و علاوه بر اين با پرواز طولانی از يک زنبورستان به زنبورستان های مجاور انتقال و سرايت انگل می شوند.
٣- زنبوران کارگر در اثر باد و يا ورود اشتباهی و يا هنگام غارت کندوهای آلوده موجب سرايت و اشاعه انگل در داخل زنبورستان و يا زنبورستان های مجاور می شوند.
٤- بچه کندوهای طبيعی آلوده به کنه، که ممکن است چندين کيلومتر از زنبورستان اصلی دور شوند يکی ديگر از عوامل انتشار انگلی است.
٥- نقل مکان و مهاجرت يکی از عوامل مهم سرايت و انتشار انگل از يک نقطه به نقطه ديگر کشور است.
٦- خريد کندو از زنبورستان آلوده و انتقال آن به زنبورستان سالم نيز موجب اشاعه انگل می شود.

راه های تشخیص آلودگی زنبورستان به کنه واروآ

   


١- از آن جایی که عرض کنه ١.٦ میلیمتر است، لذا میتوان با بررسی دقیق و بدون چشم مسلح کنه را به روی زنبوران کارگر و نر به خصوص در قسمت زیر شکم مشاهده کرد. برای این کار
تعدادی (حدود ١٠٠) زنبور را از قسمت بال هایش با ملایمت و آهستگی به طوری که زنبوران صدمه ای نبینند گرفته و زیر شکم آن ها را بررسی می کنیم (محل های ترشح موم) و چون در اوایل بهار به علت کمی نوزادان اکثر کنه ها در روی زنبوران بالغ هستند، لذا می توان با برداشت تعداد ١٠٠ عدد زنبور حدوداً میزان آلودگی را نیز با توجه به تعداد کنههای مشاهده شده تخمین زد.
٢- مشاهده کنههای نوزاد داخل حجراتی که شفیره زنبوران (به خصوص نر) وجود دارد.
٣- قرار دادن صفحه کاغذی در کف کندو و مبارزه با یکی از داروهای ضدکنه در هنگام غروب آفتاب که چنان چه صبح روز بعد در روی کاغذ کنه های مرده و نیمه جان مشاهده شد، دلیل بر آلودگی کندو به کنه واروآ است.

اصولی که برای مبارزه با کنه باید رعایت شود
١- محبوس کردن ملکه: در دوران مبارزه باید برای مدت ٢١ تا ٢٤ روز ملکه را در قفس محبوس کنیم تا ملکه نتواند تخم ریزی کند تا در کندو نوزادی برای تولید مثل و تکثیر کنه وجود نداشته باشد، زیرا همان طور که می دانیم، لازمه ی تولید مثل و تکثیر کنه وجود نوزاد درکندو است که با قطع تخم ریزی ملکه، کنه قادر به ادامه حیات نیست، بعد از محبوس کردن ملکه ها می توان مداوا را شروع و در ٤ نوبت به فاصله ٤ تا ٧ روز مداوا را انجام دهیم.
٢- انتخاب فصل مبارزه: فصل مبارزه باید موقعی باشد که حداقل تخم ریزی و نوزاد در کندو وجود داشته باشد. بنابراین، اواخر تابستان و اوایل پاییز پس از برداشت عسل از کندو بهترین فصل برای مبارزه با کنه است. زمان مبارزه را باید طوری انتخاب کنیم که نه تنها در ابتدای شروع مبارزه حداکثر حرارت محیط بیش تر از ١٢ درجه سانتی گراد باشد، بلکه در آخرین نوبت مداوا نیز حداکثر حرارت از ١٢ درجه تنزل نکرده و خوشه زمستانی تشکیل نشده باشد.
٣- انتخاب ساعت مداوا: مداوا را در موقعی باید انجام دهیم که تمامی زنبوران در داخل کندو باشند، بنابراین بهترین زمان بعد از غروب آفتاب است.
٤- تغذیه مرتب کندوها در دوران معالجه: برای این که از مداوا نتیجه مطلوب حاصل شود باید کاری بکنیم که زنبوران، لاروها و شفیره های مرده را از حجره ها بیرون بیاورند و دور بریزند و حجره ها را تميز کنند. اين عمل فقط با تغذيه مرتب کندوها با شربت به نسبت يک و يک در دوران مبارزه ميسر است.
٥- خارج کردن قاب های اضافی: قبل از شروع مداوا بايد قاب های اضافی را از کندو خارج کرد تا فاصله ی بين شان ها بيش تر شود و در نتيجه دود حاصله از دارو بتواند به همه جای کندو
برسد. در صورت وجود جمعيت زياد بهتراست طبقه خالی اضافی روی کندو گذاشت و نوار را در آن قرار داده و روشن کرد.
٦- تميز نمودن کندوها پس از هر نوبت مداوا: اغلب داروهايی که برای مبارزه با کنه واروآ به کار برده می شوند، همه کنه ها را نمی کشند، بلکه بيش تر آن ها براثر دارو بی حس می شوند و کف کندو می افتند که اگر اين کنه های بی حس جمع آوری و سوزانده نشوند مجدداً به بدن زنبوران برخواهند گشت. بنابراين، لازم است پس از هر نوبت مداوا که غروب روزها انجام می شود، صبح روز بعد کف کندوها را کاملاً تميز و کنه های نيمه جان را به دقت جمع آوری کرد و سوزانيد.
٧- سازماندهی مبارزه همگانی عليه کنه: چون سرايت و شيوع کنه از يک زنبورستان به زنبورستان ديگر بسيار آسان است و احتمال سرايت مجدد کنه از زنبورستان آلوده به زنبورستان های مبارزه شده وجود دارد؛ بنابراين، زنبورداران يک منطقه در يک دوره مشخص بايد عمل مبارزه را همزمان انجام دهند.


د
اروهايی که برای مبارزه به کار می روند

الف) داروهای تدخينی (دودزا):
١- نوار فولبکس وا
٢- وارستان
٣- واروازين
٤- نوار آپيستان
٥- نوار وايوارول

ب) داروهای سيستميک :
١- پريزين
٢- آپيتول


منبع : کتاب پرورش زنبور عسل و کرم ابریشم: 472/8
ویرایش و تصاویر: اتحادیه سراسری زنبورداران ایران زمین